Veranderprocessen & overheidsparticipatie

Hoe verbeter je het aansluitingsvermogen van jouw gemeente? Veel gemeenten zijn bezig met organisatie-veranderprocessen, gericht op een beter aansluitingsvermogen van de interne organisatie met de lokale samenleving. Er wordt volop gesleuteld aan structuur, cultuur, werkwijze, competenties en het ontwikkelen van een ‘gemeenschappelijke taal’. Dat is ook de kern van de DC-experimenten binnen dit thema.

De opgave is om daarbij meerdere werkwijzen, culturen, sturingsvisies en perspectieven naast elkaar te laten bestaan. Er is niet 1 beste manier van samenwerking of participatie. Per situatie, beleidsterrein of wijk kies je een passende vorm van samenwerking. Binnen een meervoudige democratie is het zoeken naar ‘maatwerkparticipatie’. 

Die zoektocht naar ‘passende samenwerking’ is de basis van dit thema. Elke gemeente gaat daarvoor een eigen hulpmiddel ontwikkelen. Een instrument, model of afwegingskader dat helpt bij het vinden van passende samenwerking tussen gemeente en gemeenschap. En daarbij kijken we naar het hele palet van samenwerking: van inspraak tot initiatief, interactief beleid tot cocreatie, van hoorzitting tot overheidsparticipatie. Een soort participatieladder 3.0…

Aanpak

We zien veranderprocessen vanuit een concrete visie vertrekken, zoals in Leusden waar het programma Samenleving Voorop is gestart om samen te zoeken naar een nieuwe rolverdeling tussen samenleving en gemeente met ‘in het extreme geval een samenleving zonder gemeente’.

Maar ook heel concreet gaan gemeenten aan de slag, zoals in Amersfoort waar een gemengde werkgroep van 2 raadsleden, 4 inwoners en 3 ambtenaren een opfrissing geeft aan het programma voor initiatieven uit het stadhuis. Het verfrissende is dat met een gemengde werkgroep alle geluiden en perspectieven bij elkaar zijn en daarmee ook in de opgave waaraan gewerkt wordt: ‘The whole system is in the room’. Het is een mooi voorbeeld dat elke gemeente zo zou kunnen toepassen.

Ook wordt er geëxperimenteerd met de structuur en werkwijze van processen, zoals in Landerd waar men nadenkt over een model om voor elk project/thema de meest geschikte participatieaanpak te kiezen. Je zou het de matrixdemocratie kunnen noemen. Telkens zoeken naar geschikte vormen van samenwerking en dit consequent toepassen in je werkwijze, zonder dat het als beperkend of belastend wordt ervaren.

Wij volgen experimenten in het land vol belangstelling en we zien hoe gemeenten op verschillende manieren proberen te komen tot nieuwe verhoudingen tussen de gemeentelijke organisatie en de samenleving. Het is inspirerend en roept tegelijkertijd nieuwe vragen op: doen we de dingen goed en doen we de goede dingen?   

Want waar gaat een groter aansluitingsvermogen nu ten diepste om? Gaat het om een beter benutten van de kennis en capaciteiten van inwoners of om een nieuwe democratische relatie tussen inwoner en gemeente? Wij leggen nadrukkelijk de focus op het democratische motief: “Wat zien we als we met een democratische bril naar gemeentelijke veranderprocessen kijken?” Leidt dit sleutelen ook tot meer democratie? Tot een democratisch meer vitale samenleving?

We kijken naar wat de democratische uitdaging van participatie betekent voor je organisatieontwikkeling. Wat doe je met democratische waarden zoals inclusie, invloed, eigenaarschap, deliberatie en legitimiteit? En wat betekent dat voor je werkwijze, en voor de vaardigheden en kennis van ambtenaar, bestuur, raad, en inwoner en ondernemer?

Activiteiten

Ontwerp- en leerkring. Door gemeenten bijeen te roepen, stellen we ze in staat om van elkaar te leren. In de leeromgeving, de ontwerp- en leerkring “Passende Samenwerking”, ontdekken de gemeenten wat de toegevoegde waarde kan zijn van een model en welke verschillende indelingen mogelijk zijn. Welke typen samenwerking zijn er te onderscheiden en bij welke onderwerpen? Welke onderverdelingen in eigenaarschap horen daarbij? En hoe kan zo’n model dan ook structureel gebruikt worden en onderdeel zijn van de werkwijzen zonder beperkend of belasten te zijn?

De leerkring is inmiddels afgerond, en er wordt hard gewerkt aan de toolbox. Binnenkort meer!

Bijeenkomsten

  • Bijeenkomst 1: 1 juni 2016
  • Bijeenkomst 2: 15 september 2016
  • Bijeenkomst 3: 29 november 2016
  • Festival Lokale Democratie 13-10-’16: Proeftuin Veranderprocessen en overheidsparticipatie

icoontjes22 2017

Op basis van de Ontwerp- en Leerkring wordt in 2017 een reeks handvatten voor gemeenten opgeleverd in de vorm van een Toolbox Overheidsparticipatie & Organisatieverandering. Het thema staat centraal bij de activiteiten van het netwerk Overheidsparticipatie (dat bestaat uit ambtenaren uit zo’n 100 gemeenten). Vanuit dat netwerk is (in samenwerking met de DC) ‘Eerste Hulp Bij Overheidsparticipatie’ verschenen. Aansluiten bij het netwerk kan via: info@democraticchallenge.nl. De Toolbox en EHBO zullen worden aangeboden aan de colleges en gemeenteraden van 2018.

icoontjes22 Kennismakelaar: David Bos

Contact: david@democraticchallenge.nl

Telefoonnummer: 06 3450 8582

Functie: Werkzaam bij SeinstravandeLaar als adviseur samenwerking gemeenten en burger- en overheidsparticipatie.

icoontjes22 Experimenten: 

Betrokken partijen

  • Gemeente Amersfoort
  • NSOB
  • Netwerk overheidsparticipatie
  • DRIFT
  • Alterra

Artikelen en meer informatie

Democratic Challenge – Discussiepapers

De Democratic Challenge is een initiatief van het ministerie van BZK, uitgevoerd door de VNG.